اصلاح الگوی مصرف، تکلیف ملی و شرعی

»محسن جانجانی

حضرت آيت اله خامنه اي ، رهبر معظم انقلاب اسلامي در پيامي به مناسبت آغاز سال نو ، سال جديد را سال مهمي خواندند و با ابراز اميدواري درباره غلبه قدرت ايماني ملت ايران بر همه حوادث و تحولات اين سال ، افزودند:با توجه به اهميت «حياتي و اساسي مصرف مدبرانه و عاقلانه منابع کشور»، سال جديد را در همه زمينه ها و امور سال اصلاح الگوي مصرف مي دانم.اهميت و سبب نامگذاري را زماني درمي يابيم که به اصول ذيل توجه نماييم:

ميزان مصرف در ايران را با کشورهاي ديگر مطالعه ،مقايسه و مورد بررسي قرار دهيم.

 زمينه هاي مورد اشاره مستقيم و غير مستقيم بيانات ايشان را مورد کاوش قرار دهيم.

سرانه مصرف نان در ايران به گفته معاون وزير بازرگاني حدود 160 کيلوگرم در سال است که نسبت به کشورهاي اروپايي نظير فرانسه که 56 کيلوگرم و در آلمان 70 کيلوگرم در سال است بيش از 2 تا 3 برابر است. و به اذعان رئيس کميسيون برنامه و بودجه مجلس يارانه نان طي پنج سال اخير به طور متوسط سالانه بيش از 30 درصد رشد داشته است و در سال جاري اين رقم بالغ بر 26 هزار ميليارد ريال است و ادامه اين روند طي 10 سال آينده با رشد متوسط 15 درصد بدون در نظر گرفتن افزايش يارانه قيمت نان ، ميزان يارانه پرداختي به 600 هزار ميليارد ريال خواهد رسيد.

براساس گزارش صندوق بين‌المللي پول، ايران دومين کشور جهان از نظر پرداخت يارانه انرژي با رقم 37 ميليارد دلار مي‌باشد .مصرف سرانه انرژي در ايران به ازاي هر نفر بيش از 5 برابر مصرف سرانه کشوري مانند اندونزي با 225 ميليون نفر جمعيت، 2 برابر چين با يک ميليارد و 300 ميليون نفر جمعيت و 4 برابر کشور هند با يک ميليارد و 122 ميليون نفر جمعيت است که با مقايسه شاخص شدت مصرف انرژى در ايران با بسيارى از کشورهاى جهان ، شاهد وضعيت ناهنجار بهره بردارى انرژى هستيم .

در بخش ساختمان و مسکن ايران براساس آمار و ارقام منتشرشده، متوسط مصرف انرژي به ازاي هر مترمربع در ايران 6/2 برابر متوسط مصرف در کشورهاي صنعتي است که در بعضي از شهرهاي کشورمان، اين رقم به حدود 4 برابر مي رسد.

الگوي مصرف آب آشاميدني بر اساس اعلام بانک جهاني براي يک نفر در سال، يک متر مکعب و براي بهداشت در زندگي به ازاي هر نفر، 100 متر مکعب در سال است. بر اين اساس، در کشور ما 70 درصد بيشتر از الگوي جهاني آب مصرف مي‌شود! از نظر مصرف برق هم ، ايران نوزدهمين کشور پرمصرف برق در دنياست.ودولت ساليانه يارانه‌ 4 هزار ميليارد توماني براي برق در نظر مي گيرد. دکتر داوودى معاون اول رئيس‌جمهور در همايش ملى نگاه قدسى به آب گفته است که سرانه مصرف آب ايرانى‌ها پنج برابر سرانه مصرف جهان است.

تبريزي مديرعامل سابق شرکت ملي پالايش و پخش فرآورده هاي نفتي در خصوص ميزان مصرف گاز ايران گفته است: ايران بعد از کشورهاي امريکا و روسيه در رتبه سوم مصرف جهان قرار دارد؛ ميزان مصرف گاز طبيعي در ايران از 68 ميليارد متر مکعب در سال 2001 با متوسط رشد سالانه 3/10 درصد به 123 ميليارد متر مکعب در سال 2008 رسيده و پيش بيني مي شود در سال 2012 ميلادي ميزان مصرف به 277 ميليارد متر مکعب برسد. و با ادامه اين روند در سال هاي آينده ايران به يک مصرف کننده بزرگ گاز طبيعي در جهان تبديل خواهد شد.اين در حالي است که دولت در سال گذشته 134هزار ميليارد ريال يارانه گاز به مشترکان بخش خانگي تعلق داده است.

سرانه مصرف شکر در ايران 29 کيلو گرم است در حالي که ميانگين مصرف شکر در جهان 22 کيلو گرم مي باشد . و نيز تحقيقات کارشناسان نشان مي دهد ايراني ها ?? درصد بيشتر از ميانگين جهاني روغن مصرف مي کنند و همچنين مصرف ميوه در ايران 4 برابر استاندارد جهاني است.

همانطور که مشاهده مي کنيم مقايسه ميزان مصرف در بخش هاي مختلف با ساير کشورها ، نشان‌دهنده وضعيت بسيار نامطلوب مصرف در همه زمينه ها است. و جالبتر اينجاست که ساليانه نزديک به 2/12 هزار ميليارد تومان يارانه واقعي و 78 هزار ميليارد تومان يارانه پنهان پرداخت مي کنيم. که در مجموع مبلغ کل يارانه آشکار و پنهان دولت چيزي در حدود 90 هزار ميليارد تومان است.

اين از وضعيت اسفبار مصرف و مصرف گرايي در کشورمان.مهم اين است که در اين سال بدون اينکه مسولين کشور بخواهند همديگر را متهم به اين مسئله کنند که مصرف گرايي در بين مردم از چه زماني آغاز شد و ... بايد بصورت ريشه اي اين مسئله را که اگر تدبير مقام معظم رهبري نبود دچار بحران مي شديم حل کرد و نسبت به آن با ديدگاه ملي و شرعي نگاه کرد.

و اما در مورد دوم در پايان مسئله ديگري که ذهن نگارنده را به خود مشغول کرده اين است که در کنار مصرف گرايي دنيوي، بياييم نسبت به مصرف دين براي دنيايمان فکر کنيم که در اين مسئله نيز دچار بحران هستيم.حقيقت دين چيست؟حقيقت دين، تعديل اجتماع انسان در سير حياتي آن است و به تبع، تعديل حياتي يک فرد را هم در بردارد. مرحوم علامه طباطبايي در اين باره مي فرمايد: دين، اجتماع انساني را در راه فطرت و آفرينش وارد ساخته و به آن موهبت حريت و سعادت فطري را، چنان که مقتضي عدل است، مي بخشد.بياييم به برکات حضور دين در زندگيمان فکر کنيم و آن را براي خود ملکه ساخته تا بتوانيم ديگران را نيز تحت تاثير قرار دهيم.در حال حاضر آنچه از دين در زندگي ما جاري و ساري است بقول برخي« نومن ببعض و نکفر ببعض »است. و اين به صلاح مملکتي اسلامي و جامعه مسلمان ما نيست.چرا بايد در کشورهاي ديگر که نامي از دين در آن نيست بسياري از امور در جاي خود باشد ليکن در مملکت اسلامي نه.واقعا اگر بخواهيم مشکلات از اين دست را بررسي کنيم در صدها صفحه هم نخواهد شد.بياييم دين را به نفع خودمان تفسير نکنيم.

اميد است با استراتژي و راهبردي که مقام معظم رهبري در پيام نوروزي خويش تبيين فرمودند، يک عزم جدي در دولت و مجلس براي تهيه يک نقشه راه در جهت اجراي اصلاح الگوي مصرف تهيه شود . ونبايدخودمان را با برگزاري چند سمينار وکنگره در اين خصوص ،سرگرم کنيم و ا ز اصل پيام ايشان غافل شويم. تحقق فرمايشات مقام معظم رهبري بصورت واقعي تنها با ورود همه جانبه مردم، دولت و مجلس امکان پذير است و ورود به اين پيکار امروز يک تکليف شرعي و ملي محسوب مي گردد.